ایران کارگر > اخبار > اخبار اقتصادی > صندوق بازنشستگی یا شاخص ورشکستگی اقتصاد ایران!؟

صندوق بازنشستگی یا شاخص ورشکستگی اقتصاد ایران!؟

صندوق بازنشستگی
ایران ـ اقتصادی

صندوق بازنشستگی یا شاخص ورشکستگی اقتصاد ایران!؟

ماه‌های آخر سال ۹۶ اخبار تجمع افراد مسنی را می‌شنیدیم که جلو در کانون بازنشستگان فولاد مبارکه و ذوب آهن اصفهان بست نشسته تا با صحبت، شعار تند سیاسی و اشک، حق ‌و حقوق معوقه خود را مطالبه می‌کردند. این افراد که جوانی خود را پای کار گذاشته و ۳۰ تا ۳۵ سال از عمر و جوانی خود را در مقابل کوره‌های داغ وفضای آلوده کارخانه‌ها سپری کرده‌اند، حق خود می‌دانند که در دوران بازنشستگی، بدون دغدغه و همانند همسالان خود در کشورهای بسامان، آرامش داشته‌باشند؛ اما این خواسته آنها به آرزویی دست‌نیافتنی تبدیل شده‌است؛ چرا که صندوق بازنشستگی که آنها با تنی خسته در مقابلش جمع شده‌اند، ورشکسته شده و آینده مبهی دارد.

همین وضعیت با شدتی کمتر برای صندوق‌های بازنشستگی دیگر نیز وجود دارد. از ۱۸ صندوق موجود که شناخته‌ترین‌شان تأمین اجتماعی، بازنشستگی کشوری، بازنشستگی لشگری، فولاد و روستائیان و عشایر هستند، ۱۷ صندوق ورشکسته شده و در وضعیت قرمز قرارگرفته‌اند.

بازنشستگان در یک تجمع اعتراضی

سعید لیلاز، کارشناس مسائل اقتصادی در سال ۱۳۹۴ طی مقاله‌ای جنجالی، در مقام مقایسه ایران با شوروی، اعلام کرده بود صندوق‌های بازنشستگی، سیستم جمهوری اسلامی را همانند شوروی سابق، با بحرانی جدی روبرو کرده و در صورت چاره‌جویی نکردن برای این صندوق‌ها، اقتصاد ایران فرومی‌پاشد. این حرف لیلاز از سوی مسئولین، جدی گرفته‌شد؛ اما ظاهرا کاری از دست آنها بر نمی‌آید؛ زیرا روز‌به‌روز بر شدت بحران افزوده شد و این روند همچنان ادامه دارد.

صندوق‌های ایران حدود ۲۵۰ هزار میلیارد تومان دارایی‌ دارند؛ اما در مقابل، ۱۶۵ هزار میلیارد تومان از دولت طلب‌کارند و بنابه گفته سلمان خدادادی نماینده مجلس دهم، سالانه ۲۰ هزار میلیارد تومان بر این بدهی افزوده می‌شود.

علت ورشکستگی

برای درک مشکل صندوق‌های بازنشستگی در ایران توجه به یک نسبت ضروری است: بنابر قاعده‌ای، حاصل بررسی و تجربه، در هر کشور نسبت تعداد افراد شاغل به جمعیت بازنشسته باید حداقل ۸ باشد. اگر این نسبت به هم بریزد، صندوق‌ها دچار بحران می‌شوند (به تقسیم تعداد افراد شاغل به افراد بازنشسته «ضریب یا نسبت حمایت» یا «support ratio» گفته می‌شود.)

اینضریب در سال ۱۳۵۳ معادل ۲۵ بود یعنی در قبال هر ۲۵ شاغل یک نفر بازنشسته وجودداشت اما در سال ۱۳۹۵ این نسبت به ۵,۲۹  رسید. چرا که در حال حاضر در ایران حدود ۲۶ میلیون شاغل و بیش از پنج میلیون نفر بازنشسته وجود دارد. (مرکز آمار ایران) یعنی به ازای هر مستمری بگیر تنها ۵,۲۹ نفر حق بیمه می‌پردازند؛ در حالی که برای مثبت شدن این تراز باید دست‌کم به ازای هر مستمری‌بگیر ۶,۳۷ نفر حق بیمه بپردازند.

حال به دلیل اینکه در ایران تعدادی غیرمنطقی صندوق وجود دارد، این نسبت برای برخی از صندوق‌ها فاجعه‌بارشده‌است؛ به نحوی که در مجموع، طبق آخرین آمار رسمی، ضریب حمایت یا همان نرخ پشتیبانی، برای سازمان تأمین اجتماعی ۱,۶، صندوق بازنشستگی کشوری ۰,۹۱، صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر ۱,۲۹، سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح ۰,۸۹، صندوق نفت ۰,۴۱، صندوق حمایت از کارکنان فولاد ۰,۱۵، صندوق کارکنان سازمان بنادر و کشتیرانی ۰,۶۲ صندوق بانک‌ها ۱,۶ صندوق حمایت از وکلا ۰,۵۳، صندوق آینده‌ساز ۲,۶۲ و متوسط سایر صندوق‌های اختصاصی (شامل هشت صندوق دیگر) ۱,۱۲ است. (هفته نامه تجارت فردا)

دلیل وضعیت موجود

ورشکستگی

از میان عوامل پدیدآورنده این وضعیت می‌توان به چهار عامل اصلی یعنی بیکاری، بازنشستگی پیش از موعد، رکود اقتصادی و پیر شدن جمعیت شاغل در ایران اشاره کرد.

بیکاری در سه سال گذشته، رشد قابل توجهی داشته و از رقم حدودی ۲میلیون نفر به ۳میلیون و ۱۴۱ هزار نفر رسیده‌ و این نشان میدهد که ورودی به سیستم بیمه به نسبت بازنشسته‌ها افزایش مناسبی نداشته است. مرکز آمار ایران نرخ بیکاری را در پاییز ۹۶ معادل ۱۱,۹ درصد اعلام کرده‌است آماری که کارشناسان تردیدهای زیادی به آن دارند.

اگر از داستان پرغصه رکود اقتصادی و مشکلات برآمده ازآن بگذریم، باید بگوییم که پیر شدن جمعیت می‌تواند عامل مهمی برای بحران آفرینی برای صندوق‌های بازنشستگی باشد. بر اساس اعلام مرکز آمار ایران، حدود ۹,۲ درصد از جمعیت ۸۰ میلیونی ایران سالمند هستند یعنی جمعیتی حدود هفت میلیون و ۵۰۰ هزار نفر. متخصصان علم جمعیت شناسی پیش بینی می‌کنند تا سال ۲۰۲۰ میلادی، جمعیت سالمندان به ۱۰درصد جمعیت ایران و تا سال ۲۰۵۰ زمانی که ۳۳ ساله‌های امروز پیر می‌شوند؛ به ۳۰ درصد جمعیت ایران می‌رسند یعنی از هر سه ایرانی یکی سالمند خواهدبود.

بلعیدن بودجه

دولت برای نجات این صندوق‌ها از ورطه سقوط، مجبور است از بودجه‌های رفاهی و عمرانی کشور زده و برای این صندوق‌ها پول کنار بگذارد. به گفته مدیر عامل صندوق بازنشستگی کشوری، در سال ۹۴ دولت حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان به صندوق‌ها کمک کرده‌بود که رقمی معادل بودجه عمرانی آن سال بود. همچنین کاظم جلالی مرکز پژوهش‌های مجلس گفته‌است که در سال ۹۵، در ایران، دولت از محل بودجه عمومی مبلغی معادل ۵۴ هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان به صندوق‌های بازنشستگی کشوری، نیروهای مسلح و فولاد کمک کرده‌است. این رقم از کل بودجه فصل رفاه در سال ۹۴ بیشتر است.

وضعیت فجیع دو صندوق بازنشستگی لشکری و کشوری

دوصندوق بزرگ کشور دارای وضعیتی به مراتب بغرنج‌تر هستند چرا که تعداد مستمری‌بگیرهای این دو صندوق به مراتب بیشتر از بقیه صندوق‌های بحران زده بوده و تشدید بحران در این دو، تبعات شدیدتری بر اقتصاد کشور خواهدداشت. این دو صندوق بازنشستگی نیروهای مسلح و صندوق بازنشستگی کشوری هستند که به قول جعفرزاده ایمن آبادی نماینده مجلس دهم، حدود ۷۵ درصد از مستمری‌های صندوق بازنشستگی کشوری و ۹۸ درصد از صندوق بازنشستگی لشکری از محل کمک‌های دولت پرداخت می‌شود.

معضلی به‌نام آمار بالای صندوق‌های بازنشستگی

از معضلات بزرگ صندوق‌های ایرانی بنا به نظر کارشناسان بین‌المللی تعدد آنهاست که در جهان کم سابقه است. چندی پیش وزارت کار و رفاه اجتماعی از کارشناسان بین المللی دعوت کرده بود تا مشکل صندوق‌ها را بررسی و راه حل ارائه کنند. در این همایش، رئیس شاخه ایتالیایی اتحادیه مزایای کارفرمایان بین‌المللی، که بررسی صندوق‌های بحران‌زده چندین کشو را در کارنامه خود دارد، برای حل مشکلات صندوق‌های بازنشستگی ایران گفته بود که یکی از راهکارهایی که در این کشورها اجرا شد و موفق بود، ادغام صندوق‌های دولتی و خصوصی بود، علاوه برای پایدار کردن شرایط صندوق‌ها نباید قول مزایای زیاد را به افراد تحت پوشش صندوق داد، چرا که کشورهای موفق در این زمینه از سیستم‌های تلفیقی مستمری استفاده می‌کنند و یکی از راهکارهایشان اصلاح مزایای مستمری است. وی همیچنین پیشنهاد داده بود که همه کشورها سن بازنشستگی را تغییر داده‌اند و باید در راستای تغییر سن بازنشستگی و اصلاح نظام مربوط به آن حرکت کرد.

وضعیت صندوق‌های بازنشستگی، شاخص وضعیت اقتصاد کشور

مالباختگان مؤسسه‌های مالی ورشکسته گروهی دیگر را در کنار خود دارند: بازنشستگان، گروهی بسیار پرشمارتر که حس می‌کنند عمرباخته‌اند. مالباختگان، عمرباختگان … جان‌باختگان. این زنجیره طولانی است.

اگر در سال گذشته مدام نام مال‌باختگان را می‌شنیدیم، به احتمال زیاد امسال مدام نام بازنشستگان را خواهیم شنید. صندوق‌های بازنشستگی عملا ورشکسته‌اند، چیزی که دولت به آن اعتراف نمی‌کند؛ چون از تأثیر روانی آن می‌هراسد. اما مشکل به این موضوع محدود نمی‌شود. گیریم که صندوق‌ها بحران مالی نداشته باشند و حقوق بازنشستگی را به موقع پرداخت کنند، آیا با آن حقوق می‌توان زندگی کرد؟ علی ربیعی، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی به تازگی گفته است: طی هشت سال در کشور ۶۷ ٪ کاهش قدرت خرید بازنشستگان را شاهد بوده‌ایم. اگر در نظر گیریم که اکنون نسبت به هشت سال پیش یک فرد بازنشسته تعهد بیشتری دارد و احتمال می‌رود که خرج زندگی فرزندان جوان بیکار خود را هم باید بپردازد، ابعاد مشکل روشن‌تر می‌شود؛ حال و روز بازنشستگان شاخص وضعیت اقتصاد ایران است.

به کانال تلگرام ایران کارگر بپیوندید    https://t.me/IranKargar96

مطالب مرتبط

كامنت گذارى

Comment